Vier broers en vier huizen

In Eys waren vier broers die vrijwel tegelijk hun vier huizen bouwden.

Paul van Wersch trouwde, 25 jaar oud, in 1872 met de eveneens 25-jarige Maria Schreurs. Bij het huwelijk was Paul knecht in Wahlwiller. Desondanks was het huwelijk gratis gesloten omdat zij onvermogend waren en zij mitsdien regt hebben om de stukken, tot het aangaan van hun huwelijk benoodigd kosteloos en op ongezegeld papier te erlangen.
Vrijwel direct was hij zijn baan kwijt, want tot 1884 was hij dagloner: het gezin leefde dus van dag tot dag wat er binnen kwam. Van 1884 tot 1888 had hij een vaste baan als knecht. Om een eind aan de onzekerheid te maken beslisten ze dat hij het best landbouwer kon worden. Om helemaal een nieuwe start te maken verhuisden zij in mei 1888 naar Eijs. Zijn ouders waren respectievelijk in 1884 (vader) en 1881 (moeder) overleden. Uit de erfenis van zijn moeder kwam een aardige som geld waardoor Paul in Eijs grond kon kopen.

Bij het overlijden van de 80-jarige Paul in 1926 erfden de kinderen diverse stukken grond. Hun moeder was al in 1881 overleden. Geen van de kinderen werd landbouwer waardoor zij het land in 1927 verkochten. Er was een boomgaard in Bonveld, een weiland en bouwland Op de Kamp, aan de Slagboom, in de Slauw, op het Kuiltje, Nijwillerpad, Kromhagersweg, Molenberg en Aan het Eikes. Alles bij elkaar was het 215 are.
 
Paul en Maria kregen acht kinderen, twee meisjes en zes jongens. De oudste, Elisabeth, geboren in 1873, trouwde in 1896 in België met Nicolaas Bemelmans uit Oud-Valkenburg. Elisabeth was als dienstmeid naar Micheroux (B) gegaan waar zij de landbouwer Nicolaas uit het nabijgelegen Melen ontmoette.
De tweede dochter Anna werd begin 1875 geboren. Zij trouwde in 1905 met Jos Vermeeren uit Wittem. Hij was hoefsmid.
 
En dan de zes jongens. Dat waren Joep (1877), Houbèr (1879), Jan (1882), Willem (1884), Fons (1887) en Harie (1891).
Zoon Jan, geboren in februari 1882, overleed echter jong op 6 april 1901, 19 jaar oud. Hij was opperman. Dat was, en is nog steeds, iemand die de stenen aandraagt voor de metselaar of de stratenmaker. In die tijden waren de straten nog zandpaden, dus hij was de hulp van de metselaar.
 
Van de vijf zonen was Houbèr de enige die naar een bestaand huis verhuisde aan de (nu) Mr. Dr. Froweinweg 30 in Eijs. Achter het huis had hij enkele bijgebouwen waar hij stroop stookte. Over hem staat op de website warsage.nl een speciale pagina. Klik hier.
 
De vier resterende broers: Joep, Willem, Fons en Harie hadden veel dingen gemeen, maar ook dat alle vier hun eigen huis in Eijs bouwden. Het was een voordeel dat Joep en Harie metselaar waren en Willem schilder. Alleen Fons was mijnwerker.
 
Harie diende zijn bouwtekening in maart 1919 in, Fons in mei 1920 zijn tekening, Willem diende in augustus 1920 zijn bouwtekening in. Alleen van het huis van Joep is geen bouwtekening bewaard gebleven. Dit huis is echter uit 1919.
Willem bouwde zijn huis aan de Kromhagerweg 1, Fons aan Op de Kamp 16, Joep bouwde zijn huis aan de nu Dr. Mr. Foweinweg 9 en Harie aan de Kromhagerweg 10.
De tekeningen voor hun huizen waren van de hand van schoolmeester Ramakers.

ramakers Eijs
Meester Ramakers

Opvallend in de familie is dat de naam van Wersch op verschillende manieren werd gebruikt. Bij de broers en zussen komen zowel de achternamen voor als Van Wersch, Vanwersch, Van Weersch en van Wersch.

Joep van Wersch

Joep van Wersch werd in 1877 in Wahlwiller geboren. Toen hij 19 zou worden moest hij zich inschrijven voor de Nationale Militie, een oud woord voor de dienstplicht. Hij was 1,65 groot. Maar hij hoefde niet in dienst: hij kreeg nummer 23, maar is buiten oproeping gebleven zijnde, hem tot geen dienst heeft verpligt. Hij was op zijn 21ste twee maanden handlanger ondergronds op de Domaniale Mijn in Kerkrade Een handlanger was een ongeschoold werkman, een hulpje dus. Meestal jonge jongens die onder aan de ladder van het mijnbedrijf begonnen. Blijkbaar beviel die baan hem niet of hij beviel de bazen niet. In ieder geval was hij hierna dagloner. Bij hun huwelijk in 1902 was hij 25 jaar en metselaar. Zijn bruid, Mieke Bindels, woonde als dienstmeid in Aken. Zij was ook 25 jaar.
Hij diende in februari 1923 een tweede tekening in voor een verbouwing van zijn huis aan Over-Eijs 88 nu Mr. Dr. Froweinweg 9 in Eijs. Dat huis had hij in 1910 gebouwd. Naast het huis was aan de linkerkant een brede oprit met stallen met tussen huis en stallen de poort naar het achtererf.
Het gezin telde negen mensen. Zij kregen negen kinderen: zeven zonen en twee dochters. Twee jongetjes waren al erg jong overleden.
Pas toen Joep 49 was, was hij met metselen gestopt. Hij zei nu landbouwer te zijn.12 Jaar later, bij het huwelijk van hun dochter Maria, was hij nog steeds landbouwer. Hij overleed in 1966, 88 jaar oud, zijn vrouw Mieke overleed in 1961, 84 jaar oud.

Huis Joep
Mr. Dr. Froweinweg 9

Lees hier verder over Joep van Wersch.

Willem van Wersch

Willem werd in 1884 in Wahlwiller geboren. Net als zijn broer Joep hoefde hij niet in dienst. Het nummer (lot) was niet op hem gevallen. Zijn aanstaande bruid was, net als zijn schoonzus, dienstmeid in Aken geweest. Elisabeth Juneman kwam eigenlijk uit Voerendaal. Zij trouwden in 1909. Toen was hij huisschilder. In 1941 vierde hij zijn 25-jarig jubileum als schilder op de staatsmijn Wilhelmina. Het gezin woonde Over-Eijs 92. Dat is nu de Kromhagerweg 1.

Het echtpaar kreeg twaalf kinderen, acht meisjes en vier jongens. Op één dochter na overleefden de kinderen hun ouders. Alleen was het droevig toen hun moeder op de leeftijd van 42 jaar al in 1929 overleed. Willem overleed pas dertig jaar later, 74 jaar, in 1959.

willem van wersch Elisabeth juniman

van wersch

Enkele kinderen van Willem van Wersch en Elisabeth Juneman uit Over-Eijs:
Tientje (1915), Vic (1919), Regina (1920), Els (1922), Bertha (1923), Fien ((1924), Selma N.N. (vriendinnetje), Mien (1926).

Deze foto’s zijn enkele dagen voor het plaatsen van het Heilig Hartbeeld voor het huis op de Kromhagerweg gemaakt.

Kromhagerweg van wersch

De tekening voor dat huis leverde hij in augustus 1920 in bij de gemeente Wittem waar die werd goedgekeurd. Hij ondertekende de tekening met Willem Van Wersch. Bekijk je het huis nu en vergelijk je het met de tekening dan zijn er diverse aanpassingen aan gedaan. Voor het huis liep de Eijserbeek. Om bij het huis te komen moest men een bruggetje over. In 1927 zou hier een gemetselde goot komen; een jaar later was die er nog niet en in de gemeenteraad werden hier vragen over gesteld. Als antwoord werd gegeven dat dat op aanraden van de provinciale opzichter was omdat de plannen voor de weg Wittem-Simpelveld pas opgenomen waren in het provinciaal wegenplan. Alleen bij de huizen van Willem en Joep liep de Eijserbeek voor het huis waardoor er een bruggetje nodig was. De Eijserbeek is een zijriviertje van de Geul.

over-wijs 92
Over-Eijs 92 rond de Eerste Wereldoorlog

 
De gang en de kamers beneden waren door hun zoon Paul Servaas van Wersch, samen met zijn neef Harrie van Wersch prachtig beschilderd. Deels zijn die schilderingen bewaard gebleven.

Klik op een foto voor een vergroting.

Fons van Wersch

Fons werd, ook in Wahlwiller, in 1887 geboren. Hij hoefde niet in dienst. In 1911, toen hij trouwde, was hij landbouwer en 24 jaar. Zijn bruid, Hubertine Jaegers uit Eijs, was 29 jaar en woonde thuis bij haar ouders. Zij had geen beroep. Het jaar daarop werd hun eerste kind geboren. Vader was nog steeds landbouwer. Maar eigenlijk was mijnwerker zijn hoofdberoep. Hij werkte op de Wilhelmina toen hij in 1932, 45 jaar oud, gepensioneerd werd.
In mei 1920, dus enkele maanden voor zijn broer Willem, leverde hij de tekening in voor het huis dat hij wilde bouwen op de splitsing aan Op de Kamp. Deze tekening werd ook weer goedgekeurd. Hij ondertekende de tekening met Alphonsus van Wersch.
Uit het huwelijk werden tien kinderen geboren: zes jongens, waarvan er een te vroeg overleed, en vier meisjes.
 
Fons overleed in 1971, 83 jaar en Hubertine in 1960, 77 jaar oud. En, zoals dat destijds ook hoorde, werd er bij haar overlijden in 1960 een jaardienst aangevraagd, maar dan wel voor 25 jaar en voor de overledenen van de familie Van Wersch-Jaegers. Fons betaalde hiervoor f. 448,- Dat is nu € 203,-
Nu beide ouders overleden waren, verkochten de kinderen via een openbare verkoop in april 1971 het huis en de stukken weiland. Het woonhuis stond op Kampstraat 16, zoals de straat toen abusievelijk in de advertentie omschreven werd. En de twee weilanden lagen verspreid. Een daarvan lag Op de Kamp en was 35 are groot en het andere stuk grond ln de Slouw in Eijs was 35 are groot. Opvallend in 1971 was dat in de verkoopadvertentie stond dat het huis een mogelijkheid had tot aansluiting op aardgas. In 2018 worden juist huizen gebouwd die geen aansluiting op aardgas hebben.

Klik op een foto voor een vergroting.

Harie van Wersch

Harie werd als Johannes Henricus in Wahlwiller in 1891 geboren. Toen hij 19 zou worden, moest hij zich inschrijven bij de Nationale Militie. Hij was toen 1,71m groot en mijnwerker. Hij trouwde in juli 1915 met Maria Winkens. Haar zus was in mei 1915 getrouwd. Harie was bij zijn huwelijk metselaar en Maria had geen beroep. Zij trouwden in Bocholtz, want daar kwam zij vandaan. Het gezin kreeg zes kinderen: vier jongens en twee meisjes. Alle kinderen overleefden hun ouders.
De tekening voor het huis dat hij wilde bouwen leverde hij in maart 1919 in en ondertekende die met J. Hendrik Van Wersch. Het huis werd boven aan de Kromhagerweg 10 gebouwd. Hun eerste zoon werd in Bocholtz geboren en de vijf andere kinderen in Eijs.

In 1927 trad hij af als raadslid van de gemeente Wittem. Maar hij bleef actief in Eijs. In de vijftiger jaren was hij voorzitter van het instrumentenfonds van de harmonie St. Agatha in Eijs. Het was zo’n goed fonds dat de krant in 1954 schreef dat het een bijzonder actief fonds was. Dat jaar droeg het drie instrumenten over aan de harmonie. Namens het fonds bood Hari in 1955 de harmonie een tuba aan. In 1955 was hij 25 jaar lid van St. Agatha en kreeg hij een zilveren herinneringsmedaille.
 
Harie overleed in 1973, 81 jaar oud en inmiddels overgrootvader. Maria overleed in 1958, 65 jaar oud. Toen Maria een jaar overleden was, kocht Harie een jaardienst bij de kerk voor 50 jaar lang. Hij betaalde hiervoor f. 400,-. Dit geld werd door de parochie St. Agatha belegd in de bouw van de lagere school van Eijs.

Klik op een foto voor een vergroting.

De huizen lagen redelijk verspreid in Over-Eijs (de oude naam van dit gedeelte van Eijs).

plattegrond Eijs

Bron: bouwtekeningen: Archief Heerlen: www.rijckheyt.nl
Met dank onder andere aan Claartje Brouns, Ruud van Wersch, Ton van Wersch.

Een Stamgenoten website