Herkomst achternaam

De herkomst van onze achternaam.

Albert van Wersch

In 1992 publiceerde Albert van Wersch († 2005) zijn boek Van Wersch 800 Jaar, een historisch-genealogisch verslag uit het leven en werken van een Zuid-Limburgs geslacht en de streken waar zij woonden. Met dit genealogisch onderzoek begon hij in 1937, op 23 jarige leeftijd en was 78 jaar oud toen hij het boek uitgaf. Aangezien een van zijn zonen, Philippe, het manuscript voor hem op de computer uitgetypt had, werd hij ook aangestoken door het vuur van zijn vader. In 2002 lanceerde Philippe zijn eerste website over het werk van zijn vader: www.vanwersch.info. In 2017 kwam de nieuwe website https://warsage.nl online met aanvullingen en nieuwe resultaten van verdere onderzoeken.  Maar ook de Facebookpagina Stamgenoten. Hiermee wordt het werk van zijn vader voortgezet.

Website Warsage.nl

In de historie zijn heel wat van achternamen afgeleid van dorpen of steden. Dat gebeurde ook met onze achternamen Van Wersch, Von Wersch, Von Weersch, Van Weersch, Vonwersch, Vanwersch, Vanweersch, Van Werst, Van Weerst, Van Weers, Van Weersth, van Wierst. Hetzij met een grote V of een kleine v. Allemaal afgeleid van het dorp Warsage of Weerst in de Voerstreek in België

De naam van de website https://warsage.nl is gekozen omdat onze stamoudsten uit Warsage / Weerst kwamen. 

Onze achternaam, in al zijn variaties, is afgeleid van de Belgische plaats Weerst of in het Frans Warsage, (coördinaten: 50.7355139, 5.7669434). Deze plaatsnaam Weerst is weer afgeleid uit het woord war-waer-weer-wer in de betekenis van weren of verdedigen. De uitgang st komt van stede of stee. Hieruit volgt dus Weerstede, Weerstee, Werste, Werst, Weerst. Met andere woorden: verdedigde stad of plek.

Geschiedenis

De geschiedenis van het geslacht Van Werst begint anno 1200 in Weerst (Warsage), een plaats, zuidelijk van de Limburgse grens, in België. Hier woonden destijds de ridders en de latere landjonkers Van Werst in hun versterkt stamhuis De Hof van Weerst. In de zestiende eeuw vertrokken zij naar de Vrije Rijksheerlijkheid Wittem en vestigden zich als zelfstandige landjonkers op de Groote Hof gelegen in Ten Dorp, een toenmalig buurtschap van Epen. Van hieruit traden Hans van Werst, zijn zoon Peter en hun nakomelingen van 1581 tot 1800 op als schepenen voor de plaatselijke schepenbanken. Zij behartigden de belangen van de inwoners van de Vrije Rijksheerlijkheid Wittem bij rechtszaken, transporten van goederen en nalatenschappen.
Vanuit Wittem/Epen verspreidden hun nazaten zich over meerdere plaatsen.

De Franse naam Warsage kwam reeds in 1150 voor bij het verwerven door de prins-bisschop van Luik van munitionem de Warsage (= de omwalling van Warsage). Deze aankoop werd bevestigd in de bul van paus Adrianus in 1155 in castris, villis, burgis  Warsage. Ook keizer Frederik I, bijgenaamd Barbarossa,  bevestigde in een oorkonde van datzelfde jaar de aankoop met de woorden castris Warsage waarmee een fort aangeduid werd. (J. Ceijssens, Essais de Toponymie, Liège et Limbourg, 1909, deel 1, bladzijde,47).

Jos Crott heeft een andere verklaring voor de achternaam Van Wersch. In zijn boek Familienamen in Limburg uit 1995, schreef hij:
De naam van Wersch (Weersch) zou volgens de gangbare opvatting zijn afgeleid van Weerst, de lokale benaming van Warsage in de provincie Luik. Niettemin achten wij het ook best mogelijk dat voor het ontstaan van de naam het toponiem “Wersch”, eertijds een vlek onder Weiden bij Aken, model heeft gestaan. Wij moeten bedenken dat vroegere gehuchtjes bestaande uit enkele huizen al lang van de landkaart verdwenen kunnen zijn. Opvallend is dat deze familienaam vooral in Kerkrade, Simpelveld, Bocholtz en Vaals inheems is; plaatsen die bij wijze van spreken onder de rook van Aken liggen. Verder ligt er nog een plaats Wersch in de omgeving van Keulen. Wij vermoeden dan ook het bestaan van twee niet aan elkaar verwante stammen, die elkeen eigen wordingsgeschiedenis hebben. Of deze theorie klopt kan uiteraard alleen door onderzoek van de familiegeschiedenis(sen) bewezen worden.

Blijkbaar kende hij het boek Van Wersch 800 Jaar niet dat drie jaar eerder in 1992 uitgegeven werd. Hierin wordt duidelijk de afkomst van de familie Van Wersch uit Warsage bewezen, waarin, vooral bij de oudere Van Wersten, regelmatig verwezen wordt naar bezittingen van deze familie in en om Weerst.

Veranderingen in onze achternaam

In de kerk- en gemeenteregisters valt te constateren dat de schrijfwijze van de familienaam Van Werst verandert in de schrijfwijze zoals hierboven vermeld. Meestal gebruikten pastoors en griffiers de vroeger dialectisch uitgesproken naam in hun registers. Sommigen hebben later deze naam wettelijk weer laten wijzigen in Van Wersch.

Opvallend in de Kerkraadse tak is dat de overlijdensakten van 1793 tot 1811 de familienaam als Van Wersch vermeldden. Tussen 1815 en 1833 gebruikten deze akten de naam Vanwersch, om tot 1852 weer de naam los van elkaar te schrijven. Soms konden de betrokkenen zelf hun naam schrijven. Wanneer de ambtenaar Vanwersch schreef, schreef de getuige of de vader vrijwel altijd bij de Burgerlijke Stand van Wersch of Van Wersch. Alles heeft gewoon te maken met de ambtenaar.

Hubert Ferdinand van Wersch (Heerlense Tak)  veranderde zijn wettelijke achternaam van Van Weersch in Van Wersch. In 1921 werd bekend dat bij vonnis der Arrondissements  Rechtbank te Maastricht van vier en twintig Maart negentien honderd een en twintig is bevolen dat in nevenstaande akte in plaats van het woord “van Weersch” worde gelezen “van Wersch”,  Heerlen, elf Februari negentien honderd twee en twintig, getekend: Horstenbach.
Ferdinand deed dit omdat op zijn geboorteakte Van Weersch stond terwijl zijn vader met van Wersch tekende en zich ook zo noemde. Ook de broers van Ferdinand hadden van Wersch op hun geboorteaktes staan. Toch was dat niet goed doorgevoerd bij de betrokken gemeentes, want Albert, de zoon van Ferdinand, vroeg wederom, nu in 1951, een naamswijziging aan. Hij stond nog steeds als Van Weersch te boek

Curieus

Toch is er een Vanwersch in Wersch geboren, althans dat doet haar overlijdensakte geloven. Anna Maria Vanwersch overleed op 8 juli 1898 in Weiden. Als geboorteplaats schreef de ambtenaar Wersch op. Anna Maria was het tiende kind van het echtpaar Wilhelm Vanwersch / Maria Theresia Nacken. Alle andere kinderen werden in Würselen geboren. Haar ouders overleden ook in de buurt van Weiden, waar Anna Maria Vanwersch ook woonde..

Dorf Wersch

Ferme du Thier Saive

fermeduthiersaiveHiernaast afgebeeld is de huidige boerderij Ferme du Thier Saive in Warsage die op een heuvel ligt. Op deze plek lag oorspronkelijk de Hof van Weerst. Omstreeks de 12e eeuw waren er in Weerst twee laathoven. De ene maakte deel uit van het bezit van ridder Arnold van Werst. De andere laathof van de monnikken staat hieronder afgebeeld. Door het huwelijk van jonkvrouw Christine van Werst in 1548 met de heer van Saive, ontstond de naam Ferme du Thier Saive, waarbij thier de Waalse naam voor helling is.

De eigenaar van een heerlijkheid had vaak de verantwoordelijkheid gekregen om recht te spreken over zijn inwoners of laten. De organisatie en de leiding liet hij over aan een vertrouwenspersoon, de meier genoemd. De meier die het recht sprak uit naam van zijn heer, werd bijgestaan door voorname inwoners, welke de naam schepenen kregen. Het aantal schepenen kon naargelang de grootte van de heerlijkheid variëren van vier tot zeven. Wanneer de heerlijkheid samen viel met een dorp of parochie werd een laathof een schepenbank genoemd.

moinerieDe tweede laathof in Weerst is La Moinerie (de Monnikenhof).  Het oorspronkelijke gebouw werd in 1202 door de Cisterciënzers gebouwd.

Lambert van Weerst (begin 13e eeuw) voerde onder verantwoordelijkheid van de cellarius (monnik-econoom) het algemeen beheer van La Moinerie en had tevens de leiding van de bouw. Vanwege zijn vakkennis trad hij als deskundige op bij transacties ten behoeve van de abdij. Zijn taak als magister grangiae (mogelijk als meier van de laathof?) was de verdeling van de landbouwwerkzaamheden onder de monniken te regelen. Eveneens begeleidde hij de aan- en verkoop van voedsel en het innen van tienden en cijnzen van de in leen uitgegeven terreinen. Over zijn bedrijfsvoering moest hij rapporteren en rekenschap af te leggen aan de prelaat van de abdij. Volgens een oude regel, die de afhankelijkheid en ondergeschiktheid van deze monnik-econoom moest beklemtonen, mocht hij zich niet te paard naar de abdij begeven.

De Moinerie aan de Rue de la Gare in Weerst.

De bevoegdheden van een laathof waren niet groot. Een rechtbank met dergelijke lage bevoegdheid werd een rechtbank met “lagere justitie” genoemd. Het hield in dat er geschillen werden opgelost in verband met het verkopen en erven van gronden. Een laathof stelde ook akten op in verband met aan- en verkoop, of verkaveling van grond. Bij  het overlijden van laten werden er denombrementen (verslagen) opgesteld. De meier of een daarvoor beëdigde ambtenaar als een griffier stelde deze op. Wanneer de grond, leengrond was, werden de akten genotuleerd door een andere rechtbank met name een leenhof. Het laathof vond plaats in open lucht of in een vaste hoeve. Deze hoeve was vaak de centrale hoeve waar omheen een heerlijkheid was ontstaan.

Wanneer het laathof enkel diende om de cijnzen te innen van de heerlijkheid en geen verdere rechten had werd het een cijnshof genoemd.

De meier

Daar de meier geld ontving voor zijn optreden, werd het een gewild ambt. De heer kon het ambt als leen geven (erfelijke meierij) zodat het ambt overgeërfd werd van vader op zoon. Erfelijke meierijen konden ook net als elk leen verkocht worden. De heer kon ook de meierij behouden en het verpachten aan de meest biedende.

carte-particulaire-door-fri
Eind 1600 maakte Henry Fricx een kaart van Zuid Limburg en Belgisch Limburg. Natuurlijk stond ons stamdorp daarop.

De monniken in Weerst kwamen uit de abdij van Hocht. De reden van het vestigen in Weerst was, om mede van daaruit, in het zuidelijker gelegen dal van de Berwinne, een nieuwe abdij te bouwen volgens de bij hen gebruikelijke vormgeving en architectuur. Dit dal lag in het grensgebied van het hertogdom Limburg en het graafschap Daelhem. In deze woeste en onontgonnen omgeving hoopten de monniken beter in staat te zijn volgens hun kloosterregel te leven dan in de abdij van Hocht waar de tucht in de loop der tijden nogal verslapt was. Zij leidden eerst vanuit Hocht en later vanuit La Moinerie de werkzaamheden.
Deze monniken bouwden inderdaad hun abdij in een dal. Het woord dal komt dan ook regelmatig in de naamgeving voor. De nieuwe vestiging kreeg de naam Vallis Dei of Val-Dieu (Godsdal).

bron: Albert van Wersch, Van Wersch 800 Jaar.

In 1784 schreef de pastoor van Wijlre over een echtpaar dat in Warsage getrouwd was dat het dorp ook wel Wersch werd genoemd: Warsage sive Wersch.

webwijlre-1784

20ste/ 21e eeuw

Tegenwoordig is de familie wereldwijd verspreid: Chili, USA, Canada, Frankrijk, Israël, Zuid-Afrika, België, Engeland, Duitsland (vooral rondom Aken) en uiteraard Nederland. Nog steeds is de grootste concentratie Stamgenoten in Zuid-Limburg te vinden. 

Al enkele jaren lang gaan Stamgenoten, wanneer zij in de buurt zijn, altijd even langs ons stamdorp Warsage / Weerst in de Voerstreek en laten zich daar dan op de foto zetten. Hieronder zie je de Stamgenoten die er geweest zijn.

Bier

Sinds enkele jaren zit er in Warsage/Weerst een bierbrouwerij met de naam Brasserie Warsage waar ze vier soorten Warsage bier brouwen.

Klik hier voor hun website

Boek: Van Wersch 800 Jaar
De in deze website gebruikte genealogieën komen deels uit het boek, geschreven door Albert van Wersch (blz. 363,g). U kunt dit boek bestellen door een e-mail te sturen. Recensies? Klik hier
Er zijn nog enkele boeken: de prijs is slechts € 20,- exclusief porto en verpakking.  Klik hier om het boek te bestellen.

Copyright
Deze genealogische gegevens zijn nadrukkelijk alleen bedoeld voor niet-commercieel en persoonlijk gebruik om tot een uitwisseling van gegevens te komen met andere genealogen. Onder geen beding mogen deze genealogische gegevens in zijn geheel of gedeeltelijk openbaar gemaakt worden door middel van digitale- of niet digitale middelen, zonder de uitdrukkelijke schriftelijke toestemming van de samensteller hiervan. Hebt u bezwaar tegen de vermelding van uw gegevens, neem contact op via het contactformulier. Klik hier.

Een Stamgenoten website