Alphonse van Wersch

alphonse
1907-1952

Alphonse werd op 12 januari 1907 in Heerlen geboren in een gezin van zes kinderen (vijf jongens en één meisje). Zijn vader had, net als enkele van zijn ooms, een schildersbedrijf in Heerlen. Dat hij dan ook die kant zou opgaan was duidelijk. In zijn jonge jaren (1925) ging hij naar de schildersschool in Brussel. Dat was voor zowel hem als voor zijn vader Edmond aantrekkelijk, want de broer van Edmond, Frans, dus de oom van Alphonse, woonde in Brussel en voerde daar de vertegenwoordiging van een Belgische verffabriek.

Op die school in Brussel Institute Superieur de Peinture de Bruxelles A. Vanderkelen leerde Alphonse het schildersvak en ook de oude techniek van het marmeren. Die techniek gebruikte hij toen hij van school was en het sanatorium Op den Berg in Heerlen, een oud klooster moest schilderen. Tegenwoordig is dat Huize De Berg.

schilderijOp 24 mei 1931, hij was 24 jaar, verloofde hij zich met Berthe Theunissen, 21 jaar. Zij werkte als telefoniste in de telefooncentrale van het postkantoor in de gemeente Treebeek. In 1936 werd hun dochter Ria geboren. In 1940 brak de oorlog uit en ook in Limburg waren de gevolgen voelbaar in de gezinnen. De Duitse bezetter pikte in april 1942 Alphonse met 83 anderen op. Hij mocht tien minuten hebben om een koffer te pakken en vervolgens werd hij in een veetransportwagen afgevoerd. Zij brachten hem, samekanton-weert-24-juli-1942n met andere Heerlenaren, naar St. Michielsgestel, naar het oude klein seminarie Beekvliet. Dit gebouw was door de Duitsers geconfisceerd als een soort kamp waar de Nederlanders gijzelaars waren en het risico liepen om gefusilleerd te worden als er ergens in Nederland de Duitsers schade leden, hetzij door het Verzet, hetzij door de Geallieerden.
In die tijd zaten er ook bekende Nederlanders als Schermerhorn en Marcel Minnaert. Totaal zaten er vijfhonderd gegijzelden. Uit Limburg waren 85 mannen gegijzeld. Van burgemeesters tot oud minister en van geestelijken tot werklozen.  Minnaert had de opdracht gekregen om het kamp te veranderen in een studerende gemeenschap. Zo leerde Alphonse daar viool spelen. Zijn vrouw speelde immers destijds al viool.
Op een gegeven moment werden enkele Heerlenaren wakker gemaakt en naar boven gestuurd waar een foto van hen werd gemaakt. Alphonse dacht toen: “Nu word ik gefusilleerd.” Het was al bekend dat als er een foto van je werd genomen dat je niet meer zou terugkeren. Gelukkig voor hem liep het goed af en na vier maanden in St.Michielsgestel keerde hij naar Heerlen terug. 

orkest

Maar nog was de dreiging van de Duitser niet voorbij. Zij waren op zoek naar jongemannen die in Duitsland te werk gesteld konden worden. De jongemannen van Duitsland moesten immers gaan vechten. De verliezen waren groot voor de bezetter. Toen zijn oom Ferd dat hoorde, lijfde hij hem in in de vrijwillige brandweer van Heerlen. Ferd was commandant van de vrijwillige brandweer in Heerlen. Met een heus uniform aan durfde de Duitsers hem niet meer op te pikken en kon hij zich wat vrijer bewegen.

brief-bevrijding Heerlen, 26 november ’42
De Weled. Heer Voght,
Gr. v. Waldekstr.      
Maastricht          
Mijnheer,
Door deze deel ik U Ed. mede dat ik sinds Zaterdag 21 nov. ontslagen ben uit het gijzelaarskamp St. Michielsgestel. Mijn eerste schrijven is dan gericht aan Uwed. door wiens bemoeiingen ik mijn vrijheid herkregen heb, waarnaar ik in de afgeloopen 7 maanden zoo hevig verlangde.
Zeer geachte Heer, gelieve mijn oprechte dank te aanvaarden en zeker ook namens mijn nu, zoo gelukkige, Vrouwtje en ik hoop, ooit in de gelegenheid te zijn, Uwed. een wederdienst te kunnen bewijzen.
Met de meeste hoogachting,
Uw
A.F. v. Wersch

Na het overlijden van zijn vader Edmond in 1944, werd het schildersbedrijf annex schilderijenzaak aan de Emmastraat in Heerlen voortgezet door diens echtgenote Maria Alette Bernardina Korst.naamkaartje-edmond In de zaak werkten toen de zonen Alphonse en Paul (zijn doopnamen waren Willen Hubert Paul: vandaar W. van Wersch in deze onderstaande advertentie). Nog voor het overlijden van hun moeder in 1949 werd de zaak opgesplitst. Alphonse kreeg de schilderijen zaak (die hij uitbouwde tot kunsthandel) en Paul kreeg het schildersbedrijf. Het schildersbedrijf ging failliet, de kunsthandel floreerde. Helaas stierf Alphonse in 1952 op de jonge leeftijd van 45 jaar. Zijn weduwe, inmiddels moeder van twee kinderen de eerder genoemde Ria en de in 1946 geboren Apaul-naamkaartjelphonse jr., zette de zaak voort met vier werknemers. Geleidelijk aan is de  zaak overgenomen door zoon Alphonse, terwijl zijn zoon Fons een opleiding volgde tot restaurateur. Deze kunstzaak is nog steeds gevestigd  aan de Emmastraat 10, tegenwoordig omgedoopt in Pancratiusstraat 46 in Heerlen.

menukaart huwelijksgids

Augustus 1932 trouwde Alphons met Bertie Theunissen. De familie maakte, zoals nog steeds gebruikelijk is, een feestgids. Alleen toen heette het Bruilofts-Courant. Een gids vol met liedjes, korte humoristische opmerkingen, zogenaamde advertenties als Te Koop Gevraagd: een nieuwe of gebruikte kinderwagen, liefst groot formaat. Spoed. De familieleden maakten er ook opmerkingen in. De menukaart van het huwelijksdiner geeft een schitterend tijdsbeeld wat er toen tijdens een groot feest gegeten werd. Hoe anders is het nu. Om enkele diner gangen te noemen:
Hord d’oeuvre, Julienne soep, pasteitjes, tarbot, ossenhaas, haantjes. En het dessert was: slagroom met ananas.
Gedronken werd: champagne, Graves Superieur, Pauillac.

briefpapier
Briefpapier

Het verhaal van de Kunsthandel aan de Pancratiusstraat in Heerlen.

Kunsthandel van Wersch (artikel uit 1965)
Een van de oudste zakenhuizen van Heerlen, de bekende kunsthandel A. F. van Wersch,bericht die in de loop der jaren in onze stad en wijde omtrek een begrip is geworden van goede smaak en degelijk vakmanschap, heeft een grondige modernisering ondergaan. Het initiatief daartoe is te danken aan de toegewijde ondernemingsgeest van mevrouw van Wersch-Theunissen. Na het overlijden van haar man heeft zij diens bedrijf met kennis van zaken voortgezet. De saneringsplannen van de binnenstad deden haar besluiten tot de nu voltooide, ingrijpende verbouwing. In de naaste toekomst immers zullen na afbraak van de tussen liggende panden, het tegenwoordige kerk- en marktplein één grote ruimte vormen met, als middelpunt, een geheel vrijstaande St. Pancratius. De kunstzaak aan de Emmastraat 10 zal dan een esthetisch verantwoord deel uitmaken van de omlijsting van Heerlens grootste plein.
De opening van de verbouwde zaak valt samen met haar 115-jarig bestaan. In 1850 vestigde J. A. W. van Wersch-Vijgen in de Emmastraat 8 een schildersbedrijf. Zijn oudste zoon Edmond volgde hem in 1889 op en ging tot een aanmerkelijke uitbreiding over. Hij was het, die in 1914 het pand no. 10 bouwde, waarin in 1944 diens zoon Alphonse de thans gemoderniseerde kunstzaak definitief onderbracht, nadat om praktische redenen het schildersbedrijf en de toen reeds tot grote ontwikkeling gekomen kunstafdeling gescheiden waren.
Deze tak van de vierde generatie der firma van Wersch is nu geheel gespecialiseerd in schilderijen, religieuze kunst en smaakvol encadreren. De zoon van mevrouw van Wersch heeft bovendien bij de bekende Limburgse kunstschilder H. Kolen een grondige opleiding genoten en legt zich toe op het vakkundig restaureren van schilderwerken. sticker-kunstzaak
De verjongde kunstzaak A. F. van Wersch mag met recht een sieráád heten van onze stad.

Oorsprong
Anton Willem van Wersch (1830-1889) kwam vanuit Aken naar Heerlen waar hij zijn schildersbedrijf begon. Hij had een aantal zonen en later ook kleinzonen die ook de verf ingingen. Een van hen was zijn tweede zoon Edmond (1867-1944).  Aan de Emmastraat 8 en 10 stonden de zaken van Edmond.
winkels-edmondOp de linker foto zie je links de kunsthandel en rechts het schildersbedrijf. De kunsthandel werd overgenomen door Edmonds zoon Alphonse en het schildersbedrijf werd door zijn andere zoon, Paul, overgenomen. De kunsthandel werd in 1965 totaal verbouwd en het schildersbedrijf was inmiddels verdwenen. Het rechtergebouw heeft een totaal nieuwe gevel en is een discotheek.

Het schildersbedrijf ging van Paul over op Harry. Op de vergunningen die Paul en Harry kregen staat dat het bedrijf handelde onder de naam Schildersbedrijf firma Edmond van Wersch & Zonen.

winkelDit schildersbedrijf verdween uit de Emmastraat en wordt nog steeds onder de naam Schildersbedrijf Van Wersch door Harry en diens zoon Paul voortgezet. De kunsthandel werd door Alphonse overgenomen, een zoon van Edmond. Na de vroege dood van Alphonse in 1952, hij was pas 45 jaar, zette zijn vrouw Berthe Theunissen de zaak voort met vier werknemers. Zij verbouwde de zaak naar de eisen van de zestiger jaren en na verloop van tijd nam hun zoon Alfons de zaak over.

Alphonse, de zoon van Alphonse

Van Wersch wordt 160

Dit jaar bestaat kunsthandel Van Wersch in de Pancratiusstraat in Heerlen 160 jaar. In 1850 begonnen als schildersbedrijf. Al vele tientallen jaren is de zaak echter een kunsthandel, een inlijsterij en een restauratie-atelier. Stokoud, maar springlevend.

De kans dat je bij kunsthandel Alphonse van Wersch aan de Pancratiusstraat in Heerlen klanten binnen ziet is klein. „Dit is geen zaak waar mensen binnenlopen om eens lekker rond te neuzen. Bij ons komt af en toe een klant binnen, daarom heb ik ook alle tijd om overdag in de werkplaats schilderijen in te lijsten of te restaureren”, zegt eigenaar Alphonse van Wersch (63). Stokoud en bij het grote publiek relatief onbekend is de zaak die is gevestigd in het fraai vormgegeven pand aan de Pancratiusstraat. De kunsthandel is een van de oudste onafgebroken bestaande winkels in koopstad Heerlen. In 1850 vestigt de uit Aken afkomstige Jan van Wersch in het pand Emmastraat 8 – de huidige Pancratiusstraat – een schildersbedrijf. Dat wordt in 1889 overgenomen door zijn zoon Edmond, die vervolgens in 1914 op nummer 10 het nieuwe winkelpand bouwt waarin de kunsthandel nu nog steeds gevestigd is.

„Het is gebouwd door architect Theofiel van Kan en werd verhuurd aan damesmodezaak Maison Chique. Op de eerste verdieping waar wij nu onze woonkamer en keuken hebben, waren de paskamers. Na de bevrijding in 1944 heeft mijn vader Alphonse hier een kunsthandel gevestigd. Hij verkocht er schilderijen van regionale kunstenaars zoals Harry Koolen, Charles Eyck en Henri Jonas en daarnaast veel religieuze kunst. Kruisbeelden, heiligen beelden, wijwaterbakjes, dat soort werk. We hadden toen ook winkelmeisjes in dienst, omdat toen wel veel klanten binnenkwamen. Er is altijd een inlijsterij bij de zaak geweest”, vertelt Alphonse van Wersch, die begin jaren zestig in de zaak kwam, die toen gerund werd door zijn moeder Berthe. Het pand naast de zaak is uiteindelijk verkocht. Het schildersbedrijf werd gevestigd achter het huidige pand op de plek waar nu de werkplaats is. Het schildersbedrijf werd eerst gerund door Paul van Wersch en later door diens zoon Harry, maar ging uiteindelijk failliet.

In de oude verfzaak kwam een discotheek. „Eerst Sanssouci, daarna de Ouwe Stomp en vervolgens Studio 54. Daar hebben we vaak overlast van gehad. Achter ons huis was vroeger namelijk een openbare waterput en daarom hadden de buren recht van overpad via een aparte gang door ons huis om de put te kunnen bereiken. Die waterput was allang weg, maar het recht van overpad bleef. Die gang werd lang gebruikt als nooduitgang van discotheek de Ouwe Stomp. We vonden er regelmatig heroïnespuiten en glaswerk. Ook trilde het hier in huis vaak behoorlijk door het lawaai bij de buren”, herinnert Alphonse van Wersch zich de jaren van de discoburen.

Ter gelegenheid van de 115e verjaardag werd de eigen zaak in 1965 grondig verbouwd. „Vader is in 1952 op 45-jarige leeftijd gestorven. Mijn moeder heeft de zaak doorgezet en besloot in 1965 de zaak te verbouwen. Ik was toen al in de zaak. Bij Harry Koolen heb ik een opleiding schilderen gevolgd, zodat ik zelf schilderijen kon restaureren. Het inlijsten heb ik hier in de zaak geleerd. Moeder verkocht naast kunst ook handwerkproducten. Zoals porselein, eikenhouten meubels, lampen en bloempotten.” Toen Alphonse van Wersch de zaak overnam verdwenen de handwerkproducten gaandeweg weer uit het assortiment en werd het weer een pure kunsthandel. „Kunst koop ik in groothandels en op kunstmarkten in. Daarnaast hebben we werk van regionale kunstenaars. Gekocht of in consignatie. Maar ik heb ook nog werk dat indertijd door mijn vader en mijn moeder is ingekocht. Met name schilderijen van Harrie Koolen, die op kasteel Terworm woonde. Die was hier kind aan huis”, vertelt de kunsthandelaar, die tevens inlijster en restaurateur. ’Maar mijn zoon Alphonse helpt ook regelmatig mee met inlijsten.”

Als we langs de werken in de zaak lopen, staan en hangen er naast de vele figuratieve werken voorstellende gebouwen, mensen en stillevens ook werken van moderne kunstenaars zoals Karel Appel en Herman Brood. „Nadat hij van het dak van het Hilton Hotel in Amsterdam was gesprongen verkocht Herman Brood heel erg goed. Zijn werk was niet aan te slepen. Nu verkoop ik af en toe iets van hem. Wat goed blijft verkopen zijn de schilderijen van Venlonaar Hans Bouwman en stadsgezichten van Willem Haenraets uit Heerlen.” Alphonse van Wersch toont enkele werken van Hahnraths. Zoals een schilderij van de Pancratiuskerk met op de voorgrond de dinsdagmarkt en een doek van de Geleenstraat met blik op de oude V&D en erachter de kerktoren. Hij wijst op de verkeerslichten op de hoek met de Saroleastraat. Duidelijk geschilderd voordat hartje Heerlen voetgangersgebied werd.

De kunsthandel heeft een paar moeilijke jaren achter de rug. „Nee, niet na de sluiting van de mijnen. Daar hebben we niet heel veel last van gehad. Meer problemen hadden we toen hier in de buurt rond 2004 de boel op de schop ging. De verbouwing van de Nor, het pleinenplan en het leggen van rioleringen. Onze klanten konden niet in de buurt van de winkel parkeren. De zaken hier ik de buurt hebben daar ongeveer twee jaar last van gehad. De omzetten kelderden en niemand die je daarvan iets vergoedt. In feite zijn we nog steeds bezig ons van die klap te herstellen. Ook hebben we veel last gehad van de drugsscène. Er heeft zelfs ooit een junk een bronzen beeld uit de zaak gestolen. Door de camerabewaking is de stad stukken veiliger geworden.

bron: Limburger 23 januari 2010
door Wiel Beijer

Citaat uit krantenbericht 1965 na verbouwing:
„Een van de oudste zakenhuizen van Heerlen, de bekende kunsthandel A.F. van Wersch, die in de loop der jaren in onze stad en wijde omtrek een begrip is geworden van goede smaak en degelijk vakmanschap, heeft een grondige modernisering ondergaan… De verjongde kunstzaak A.F. van Wersch mag met recht een sieraad heten van onze stad.”

lim-dgbl-07011984Alphonse leidt vandaag de dag nog steeds de kunsthandel. Maar ook hij voerde het beleid over de winkel en toen nog het bedrijf na het overlijden van zijn vader. Zodoende verzorgde zijn bedrijf in 1955 de renovatie van de Stadsschouwburgzaal met nieuwe wandbekleding van houtbehang. In 1984 stond hij op de nominatie op prins carnaval van Heerlen te worden.

 

Klik hier voor vader Alphonse van Wersch in de Heerlense Tak.
Klik hier voor zoon Alphonse van Wersch in de Heerlense Tak.
Klik hier voor de website van A.F. van Wersch.

Een Stamgenoten website