De Witte Bioscoop in Simpelveld (en Bocholtz)

Wersch-van-Hubert-Joseph-(1Jos van Wersch begon in Simpelveld met een uitspanning. Hij was als bakker regelmatig bezig aan zijn huis aan het uitbreiden. In 1914 kwam er eenen kleinen betrekkelijk kleinen ombouw. Jos noemde zich in de bouwvergunning aanvraag: winkelier enz te Simpelveld. Hij verplaatste de winkel naar een ander deel van het huis en bouwde een kamer met verdieping achter het huis met wc’s. Het huis bezat nog geen zaal. In de aanvraag van 1919 omschreef Jos zich als hotelhouder enz. Ondertussen was de eetkamer aan de voorkant café geworden. De winkel ernaast werd verkleind en de keuken werd nu bij het huis betrokken.

1923

bioscoopIn 1923 begon begon Jupke (= Limburgs voor Jos) van Wersch uit Simpelveld met de Witte Bioscoop in Simpelveld. De eerste film die gedraaid werd was Ten tijde der Cecars, zoals de advertentie links laat zien. Het was een echte katholieke film, uiteraard zonder geluid zoals dat in die tijd nog normaal was, over de vervolging van het christenmeisje Lygia die als slachtoffer mishandeld werd omdat zij Cajus, de zoon van de Romeinse pro-consul lief had die haar uit de klauwen van de leeuwen verlost had. De verloofde van Cajus, de aantrekkelijke Cleo, nam wraak waardoor Lygia voor de leeuwen geworpen werd. Deze Italiaanse film is in 1913 als Quo Vadis gedraaid.
filmposter quo vadisVrijwel altijd werden de films op zondagavond gedraaid en bij hoge uitzondering ook wel eens op zaterdagavond. In de twintiger jaren was de entree prijs variërend van een kwartje tot 40 cent. In die tijd was er ook al een filmkeuring. Soms draaide hij films voor boven de zestien. In 1927 liet hij toch enkele kinderen toe onder de 16 bij een bepaalde film. De Gemeenteraad kwam hier achter en Jupke kreeg een verbod voor twee maanden waarin hij geen films mocht draaien. Een film huren kostte in de begintijd rond de fl. 25,- Soms huurde hij een topper en moest daarvoor dan een huurprijs betalen van fl. 75,- De meeste films draaide hij maar één keer. En omdat het ook nog films zonder geluid waren, huurde hij een pianist en violist in.De bioscoop was maar een onderdeel van het hele gebouw. Hij had op dit adres een woning, een winkel, een café, een bakkerij en uiteraard de cinema.

witte bioscoop van wersch-wark

De Witte Bioscoop was een keten van bioscopen die films vertoonde die geschikt waren voor katholieken. Deze organisatie was ergens in 1911 in Amsterdam ontstaan om de zedelooze films te bestrijden en werd mede gesteund door minister-president Ruys de Beerenbrouck en de Nederlandse bisschoppen. Jupke was er met zijn bioscoop vrij laat bijgekomen. De eerste Witte Bioscoop was er in 1911 en al gauw volgde Utrecht, Heerenveen (1912), Gouda, Tilburg (1913), Oisterwijk (1917), Hoensbroek (1919), Beverwijk (1922). De Witte Bioscoop was in de eerste jaren niet aangesloten bij de Nederlandsche Bioscoopbond die pas op 7 augustus 1923 in Amsterdam ontstaan is.
De nieuwe bioscoopwet van 1928 zorgde ervoor dat Jos opnieuw zijn bioscoopvergunning moest aanvragen. Hij vroeg die aan en kreeg een afwijzing omdat hij niet voldaan had om zijn plannen met beschrijvingen mee te sturen met de aanvraag. Nadat hij dat gedaan had kreeg hij een half jaar zijn vergunning. De bioscoop had beneden 336 plaatsen en op de tribune 48. Het orkest zat ook naast de tribune op de open eerste verdieping.
In april 1938 kon zijn zoon Leo (zie hieronder) vermelden dat de Witte Bioscoop 15 jaar bestond.

witte-bioscoop

De linker advertentie laat zien dat een film er lang over deed om in Simpelveld gezien te worden. De film met Shirley Temple kwam in 1935 op de markt. Drie jaar later kon je de film in Simpelveld zien. Wil je een clip uit deze film met Shirley Temple zien: klik hier.

Het bioscoopjubileum kreeg een vermelding in de krant. Tijdens deze vijftien jaar zijn er circa 1500 hoofdfilms vertoond. Inclusief de bijnummers, een totale lengte aan filmband van ruim vijfduizend kilometer. Interessant is te weten dat deze lengte uit 300.000.000 diverse filmbeeldjes is samengesteld.

simpelveld-jos van wersch-werkHij was getrouwd met Anna Wark, die ook wel eens optrad als huwelijksgetuige in die jaren. In juni 1932 overleed Jos van Wersch. Zijn weduwe, Anna Wark, nam de directie van hem over en bleef dat als zodanig tot 1940. Omdat de vergunning natuurlijk op haar mans naam stond, diende  de oudste zoon Maxime in 1932 een verzoek in om de vergunning op zijn naam te zetten; hetgeen geschiedde. In 1949 ging die vergunning over op zijn broer Leo.

1937

limb-dgbld-12-nov-1937

1938

limb-dgbl-16041938Simpelveld, Bioscoop-Jubileum
Zondag 17 April a.s. viert de directie van de Witte Bioscoop het 15 jarig bestaan harer onderneming.
Op initiatief van wijlen dhr. Jos. van Wersch werd in 1923 de alombekende Simpelveldsche danslokaliteit der initiatiefnemer, in eigendom toebehoorend, in een Cinema gemetamorphoseerd. De oprichter, alsmede de tegenwoordige exploitant dhr. Leo van Wersch jr, hebben gedurende deze 15 jaren circa 1500 hoofdfilms op het witte doek vertoond. Inclusief de bijnummers, een totale lengte aan filmband van ruim vijfduizend kilometer. interessant is te weten dat deze lengte uit 300.00.000 diverse fotobeeldjes is samengesteld.
Voor het jubileum-programma dat ongetwijfeld alle harten veroveren zal, verwijzen wij naar de advertentie in dit nummer..

Hiermee dient de opmerking in het boek: Film en het moderne leven in Limburg door Thunnis van Oort (blz 117), gecorrigeerd te worden. Daar staat namelijk dat de Witte Bioscoop Simpelveld rond 1918 startte. Moet dus 1923 zijn.

Officieel Orgaan van den Nederlandschen Bioscoop Bond, 1938
Officieel Orgaan van den Nederlandschen Bioscoop Bond, 1938

1940

In 1940 deed zijn broer raadslid Max van Wersch in de Gemeenteraad een voorstel dat als volgt in de krant beschreven stond:
Vervolgens komt in behandeling het voorstel van B. en W. tot verlaging der vermakelijkheidsbelasting. Dit voorstel beteekent voor de gemeente een inkomsten derving van ongeveer f 600,—.
Dhr. M. v. Wersch stelt voor de minimumbelasting voor bioscoopvertooningen te verlagen tot f. 7,50 voor de Zondagen en tot f.3,75 voor de werkdagen, welk voorstel door den voorzitter krachtig bestreden wordt, waarna wethouder Franssen een tusschen voorstel doet om het minimum der belasting gedurende de maanden Juni, Juli en Augustus te verlagen van f 10,— op f. 5,—, welk voorstel wordt aangenomen.

In het boek Fotoboek Oad Zumpelveld, uit 1980 staat op bladzijde 157 ook de Witte Bioscoop beschreven. Het artikel begint met de zin: Een markant fenomeen is jarenlang de “Witte Bioscoop” geweest. In dit artikel wordt het feit gememoreerd dat in 1944, na de bevrijding, twee wereldsterren van groot formaat in Simpelveld, in de Witte Bioscoop kwamen. Dat waren Mickey Rooney en Marlene Dietrich die beiden met het Amerikaanse leger vanaf november 1944 waren meegetrokken.

1951

limb-dgbl-7-nov-1951In december 1951 vroeg Leo van Wersch een vergunning aan voor de verbouwing van de feestzaal van Goebbels in de Dr. Nolensstraat 7 in Bocholtz tot bioscoop. Het zou een gebouw moeten worden van 82m² groot.
In januari 1952 werd de verbouwing echter stopgezet omdat de vergunning van het Departement van Wederopbouw en Volkshuisvesting nog niet afgegeven was. Die vergunning kwam wat later.

Hij was al in juli 1950 met de heer Scheepers uit Arnhem overeengekomen dat hij zijn bioscoop in Bocholtz zou overnemen. Dhr. Scheepers had zijn bioscoop in de Wilhelminazaal in Bocholtz. Leo ging  de bioscoopzaal bij Goebbels in de Harmoniezaal exploiteren. Eind december 1951 vocht hij een geschil uit met dhr. Scheepers voor de Geschillencommissie van de Bioscoop Bond  uit over het wel of niet leveren tegen een bedrag van de technische bioscoopspullen als projecten met toebehoren en de vergunningen, rechten en goodwill. Scheepers had nog niet geleverd en Van Wersch eiste deze op. De uitkomst van het geschil was in het voordeel van Scheepers en Leo werd veroordeeld tot het betalen van de geschilkosten van f. 50,- Begin 1952 ging Leo weer een geschil aan met dhr. Scheepers. Die had ondanks alles nog steeds niet geleverd, ondanks diens toezeggingen. Scheepers verscheen niet op de zitting maar verklaarde telefonisch dat hij begin mei alles geleverd zou hebben. De Commissie veroordeelde Scheepers tot een dwangsom van f. 25 per dag dat hij niet levert en tot f. 50 arbitragekosten.

Een ander geschil was met de Overheid. Die rekende overal andere vermakelijkheidsbelasting. Er was een landelijke aktie tegen deze vorm van willekeurige belasting. Zo moest de bioscoop van Bocholtz 20% belasting betalen, terwijl die van Simpelveld 33% diende te betalen. De Bond had de eigenaren van bioscopen voorgesteld om uit protest de zalen te sluiten. Hoensbroek was al (tijdelijk) dicht en die van Bocholtz en Simpelveld overwogen ook te sluiten.

Tussen 1952 en 1962 was Berthe van Wersch-Delhaye bedrijfsleidster van de Witte Bioscoop. Vanaf 1962 werd hun zoon René de bedrijfsleider.

1954

witte-bios-nieuwLeo van Wersch leidde vanaf 1949 de bioscoop in Simpelveld. Blijkbaar ging het goed want in 1951 begon hij ook een Witte Bioscoop in Bocholtz. Die bleef als Witte Bioscoop tot in 1964 bestaan en ook in handen van een Van Wersch.
In 1954 had Leo plannen om een nieuwe bioscoop in Simpelveld te bouwen. Zie het artikel hier links. In 1956 kwam diens vrouw, Berthe Delhaye, ook in de directie van deze bioscoop. Zij bleef dat tot in 1963. In 1964 nam hun zoon René het over die de oude bioscoop sloot. In 1950 waren er 380 zitplaatsen.
In oktober 1955 was het dan zover. Toen, op een donderdagmiddag stak burgemeester Houbiers de eerste spade in de grond aan het Oranjeplein. De zaal zou 500 stoelen hebben. In 1954 heette deze straat nog Stationsstraat.

Ron Vijgen reageerde in 2015 via Facebook op dit krantenartikel. Hij schreef: Klopt, alleen op die beruchte bouwplaats heb ik mijn garage en woonhuis gebouwd de fundamenten van de nieuwe bioscoop liggen nog in de grond en zijn ook nog zichtbaar.

witte-nieuwe-bioscoop
Bouwtekening uit 1954 van de nieuwe Witte Bioscoop.

Boven de bioscoop was een eengezinswoning gepland. Doordat de aannemer failliet ging en Leike (Leo) alles al betaald had, was er geen geld meer om opnieuw te beginnen.
In die tijd sloot het weiland waar hij wilde bouwen aan op de achterkant van hotel Maxim.

1962

limb-dglb-26 okt 1962

1963

limg-dgbld-18-april-1963Met ingang van dinsdag
Geen „bios” meer in Simpelveld
Plannen voor nieuw bedrijf
SIMPELVELD, 8 april (eig. corr) — Op 8 april 1923 werd in de zaal van de familie Van Wersch-Wark aan de kerk voor het eerst een film gedraaid. De titel van die rolprent was „Ten tyde der Cecars”. Heden, maandag, wordt in dezelfde zaal de laatste film — „Patrouille des doods” — gedraaid. Het 40-jarig bestaansfeest van de thans geheten Witte Bioscoop gaat gepaard met het „voorlopig” opheffing van deze bioscoop. Met Ingang van 9 april wordt het bedrijf beëindigd.

In 1923 was het mevrouw Van Wersch- Wark, de echtgenote van de heer Jos Van Wersch die het initiatief nam tot het oprichten van een bioscoop in Simpelveld. Bij haar bezigheden in de bioscoop werd zij bijgestaan door haar echtgenoot en haar kinderen. Toen in 1932 de vergunninghouder Jos Van Wersch overleed, werd de bioscoop geëxploiteerd door mevrouw Van Wersch en kinderen. Na het overlijden van de initiatiefneemster werd het bedrijf overgenomen door haar zoon Leo Van Wersch. Deze was geïnteresseerd in ’t bioscoopbedrijf en opende 6 juni 1953 in zaal Goebbels te Bocholtz een tweede Witte Bioscoop. In verband met het overlijden van mevrouw Van Wersch-Wark vond op I februari 1953 een boedelscheiding plaats, waarbij het eigendomsrecht van de bioscoopzaal ten deel viel aan Maxime Van Wersch. Met ingang van deze datum huurde broer Leo voor een termijn van 10 jaar de zaai en de exploitatie van de bioscoop ging ongestoord verder.
Tussentijds heeft de heer L. Van Wersch nog getracht nabij het Oranjeplein een nieuwe bioscoop op te richten, hetgeen echter door te grote financiële consequenties geen doorgang vond.

Einde in zicht
Met het aflopen van de huurovereenkomst kwam ook het einde van de Simpelveldse bioscoop in zicht. De heer M. Van Wersch was wel bereid die bioscoopzaal wederom aan zijn broer te verhuren, maar de financiële voorwaarden van de huurovereenkomst waren voor deze laatste niet aanvaardbaar. Door de overweldigende opkomst van de televisie werden de bioscopen meer en meer verdrongen, terwijl evenwel de lasten minstens gelijk bleven en tijdelijk zelfs hoger werden. Zo verging het ook de Witte Bioscoop. De heer L. Van Wersch, die ruim 30 jaar in het bioscoopbedrijf werkzaam is geweest en sedert 1 juli 1962 exploitant van het hotel Het Zuiden te Simpelveld is voornemens elders in Simpelveld een nieuw bedrijf te stichten. De exploitatie hiervan zal echter mede afhankelijk zijn van o.a. het gemeentelijk belastingpercentage hetwelk thans 20/120 pct bedraagt van de onzuivere opbrengst. Met ingang van dinsdag is Simpelveld dus verstoken van een bioscoop. De gemeenschap Bocholtz, die vóór 1953 steeds naar Simpelveld moest komen, kan gerust zijn. De exploitatie van de Witte Bioscoop in Bocholtz gaat normaal door.

Bron: Limburgsch Dagblad 8 april 1963

Eind april 1963 draaide Leike nog steeds films, maar dan in zijn hotel Het Zuiden in Simpelveld.

1964

limb-dgbl-26-nov-1964De televisie werd steeds populairder. Daardoor moesten steeds meer bioscopen sluiten. In november 1964 schreef de Limburgsch Dagblad Zes Mijnstreek Bioscopen In Twee Jaar Tijds Gesloten. In dit artikel staat als afsluiter de volgende alinea:
Niet lang na de sluiting van de eerste cinema (in Simpelveld) zag het er ook zwart uit voor de Witte Bioscoop in Bocholtz., maar de eigenaar – de heer Van Wersch uit Simpelveld- verklaarde ons gisteren dat de bioscoop in januari waarschijnlijk weer zou openen. Voor de wintermaanden meent hij er nog wel brood in te zien. Op  1 juli 1965 werd het lidmaatschap van de Bioscoop Bond van de Witte Bioscoop in Bocholtz van Leo van Wersch beëindigd.

Klik hier voor het Levensverhaal van Jupke van Wersch
Kik hier voor Jupke van Wersch in de Simpelveldse Tak.
Klik hier voor Leo van Wersch in de Simpelveldse Tak.

Een Stamgenoten website