Piet van Wersch, pater

piet van wersch
1918-1984

Piet van Wersch werd als achtste kind uit een gezin van zestien kinderen in Mechelen in zuid Limburg in 1918 geboren. Zijn ouders waren landbouwers en waren niet verbaasd dat hun zoon in Leuven aan het seminarium wilde studeren om priester te worden. Dus 21 jaar oud, vertrok hij in 1939, naar Lanaken in België. Zijn streven was om na zijn studie en wijding, naar de missiegebieden in Afrika te gaan. In juli 1945 trad hij in bij de Jezuïeten en kreeg der naam Servatius. Drie jaar later op 13 juli 1947 werd hij in Leuven priester gewijd en op 20 juli 1947 celebreerde hij zijn eerste plechtige H. Mis in het dorp van zijn ouders, in Mechelen.

priesterwijding
Priesterwijding 1947

Enkele maanden daarna vertrok hij naar Afrika. Als dank voor alle gaven die hij kreeg (lees geld), liet hij dit gedachtenisprentje drukken.

pater-piet-3

Op dit herdenkingsprentje staat de afkorting: B.V.M., hetgeen bid voor mij betekent. Op de achterkant liet hij de tekst zetten: H.Hart van Jezus, zegen mijn dierbare ouders, broers en zusters en allen, die mij tot uw altaar brachten. O.L. Vrouw, Sterre der Zee, bescherm mijn priesterlijk leven.In 1948 werd er in Oirsbeek een collecte in de kerk gehouden voor pater van Wersch die begin oktober naar het verre missiegebied zou gaan. Er was fl. 350,- opgehaald (ca €150,-)

Hij was inmiddels ingetreden bij de congregatie van de priesters van het H. Hart van Jezus: Latijn: Congregatio Sacerdotum a Corde Jesu met het sacroniem SCJ. Zijn jongste broer Jacques zou later ook bij deze congregatie intreden en ook als missionaris naar Kongo vertrekken.

In Kongo ging hij in Kole werken. Kole ligt in het noorden. Dit land was destijds een kolonie van België en Piet had zijn opleiding in België gehad en was ingetreden in een Belgische congregatie.

pater-piet-map

Diverse malen kwam hij terug naar Mechelen, om rust te hebben en om zich weer te kunnen opladen voor nieuwe uitdagingen. In december 1953 bijvoorbeeld kwam hij na vier jaar Afrika per boot aan in Antwerpen. In Mechelen haalde de harmonie hem in en begeleidde hem naar zijn ouderlijk huis. Hij bleef enkele maanden thuis en vertrok weer. In 1954 was hij weer in Mechelen. De plaatselijke toneelvereniging Kunst door Oefening gaf de opbrengst van de première van hun nieuwe blijspel aan pastoor Piet. In Simpelveld werd enkele dagen later in de Witte Bioscoop van Van Wersch (geen familie) de film De Gesloten grenzen vertoond. De opbrengst was voor de missie van pater Van Wersch. Dat jaar was er ook de Ronde van Mechelen. De opbrengst van de verkoop van het  programmaboekje was voor pater Van Wersch die binnenkort naar de missie zou vertrekken.  In oktober van dat jaar  werd de opbrengst van de missie fancy fair ook bestemd voor pater Van Wersch. Ook in september 1960 kwam hij thuis en ging januari 1961 weer terug naar Kongo.

Opstand

Kort daarop kwamen de problemen in het land. Kongo was een kolonie van België en Kongo wilde dat niet meer. Er ontstond een onafhankelijkheidsstrijd waarbij Lumuba eerste minister werd. In 1960 ontstond er een tegenbeweging en werd hij door Mobutu afgezet. En de jaren erna ontstond er een vreselijke periode met vele doden. Lumubu werd zelf op 18 januari 1961 vermoord. Zo’n tweehonderd missionarissen (paters en zusters) werden vermoord en velen waren al gevlucht.

Het gevolg hiervan was dat ook pater Piet van Wersch gevangen werd genomen en gemarteld werd. In maart 1961 kon hij naar huis terugkeren. Alle kranten (De Tijd De Maasbode, Telegraaf, het Vrije Volk, De Limburger etc) schreven erover. Sommige kranten beschreven de politieke situatie, andere beschreven de persoonlijke situatie

leidse-courant-20-febr-1961Nederl. missionaris in Kongo vermoord
Een ander gevangen genomen

Het Kongolese persagentschap Dia meldt vanuit Stanleystad dat de Nederlandse missionaris. Joseph Tegels SCJ uit Vlodrop, overste van de missie van Bosoko in de Oost-provincie door rebellen is vermoord.
Een tweede Nederlandse missionaris, p. Piet van Wersch SCJ die in de missie Kolo Via Banalia werkte, is aangehouden en te Stanleystad opgesloten.
Pater Tegels werd op 20 april 1923 te Vlodrop geboren en werkte sedert 1 januari 1953 in de Kongo. Pater Van Wersch geboren 18 december 1918 te Mechelen-Wittem (L) werkte in Kongo sinds december 1948.

bron: Leidsch Courant 20 februari 1961

pater-piet2Mechelse priester in Kongo gevangen
De familie Van Wersch in spanning over missionaris

Mechelen 21 febr (Eigen red.) In de ouderlijke woning te Mechelen van de missionaris Pater Piet van Wersch van de priesters van het H. Hart -van wie zoals wij gisteren meldden, het KNP vernomen heeft dat hij op zijn missiepost Kole via Banalia is aangehouden en in Stanleystad opgesloten door rebellerende Kongolezen –  wordt met spanning uitgezien naar de nieuwsberichten.

In 1959 was pater Piet van Wersch nog thuis op vakantie geweest: op 4 september van dat jaar is hij voor de derde keer naar de missie in Kongo vertrokken
Hij stamt uit een kinderrijk gezin. Behalve Piet is ook de jongste zoon  uit het gezin Van Wersch priester van de Congregatie van de Priester van het H. Hart te Leuven. De bejaarde moeder van de missionaris heeft even voor Kerst is 1960 nog een korte brief van haar zoon ontvangen maar de missionaris kon zijn moeder toen niet veel goed nieuws schrijven. “Moge het Kind Jezus ons toch de vrede brengen. Wij zijn er nog ver van af. Bidden jullie dezer dagen eens extra voor ons. De toestand is er niet op verbeterd. Deze is zelfs zeer ernstig op het ogenblik. We hebben bijna niets meer om te eten, daarom is de toestand voor ons zeer ernstig..” zo schreef pater Piet van Wersch. In weinig woorden drukte hij zijn vrees uit voor de missie van de Kerk  in de Oost-provincie. “Morgenavond vier ik een nachtmis in mijn klein kerkje. Maar dit lijkt zeker meer op Bethlehem dan de mooie kerk bij ons en daarom zal Jezus graag bij ons komen. Wij hopen maar dat Hij er mag blijven. Er zijn machten aan het werk om Hem buiten te krijgen…”

“Alleen bidden”
Bidden voor de missionaris dat is wat heel Mechelen met de moeder en de familie van pater Van Wersch heeft gedaan en nu opnieuw vurig zal doen. Want verder kan men niet helpen. Pater Van Wersch schreef zelf:  “Maar u moet geen geld meer sturen omdat ik er toch niets voor kan kopen. Jammer dat de kranten niet meer doorkomen dan had ik tenminste iets te lezen. Het roken is momenteel taboe aangezien ik geen sigaret meer kan krijgen.”
Ook in de loop van dinsdag heeft het Belgische Provincialaat geen bericht over pater Van Wersch ontvangen nadat  met zowel daar als bij de familieleden in onzekerheid verkeert.

bron: Limburgs Dagblad 22 februari 1961

leidsch-dagblad-21031961Limburgse pater stond in Kongo
tweemaal voor een vuurpeleton

Berooid van al zijn bezittingen, slechts gekleed in een broek en een dun hemd keerde gistermiddag een missionaris uit Mechelen (Limburg), terug uit zijn missiegebied in Kole in Oostprovincie Kongo. De sporen van mishandeling, vermoeienis, angst en honger stonden duidelijk te lezen op het gezicht van pater P. van Wersch.

Zondagmorgen was hij met een Sabena toestel uit Leopoldstad vertrokken en via Geneve gisteren in Brussel aangekomen. Een broer van de  missionaris heeft hem daarna per auto naar de ouderlijke woning in Mechelen gebracht.
De zo juist aangekomen missionaris was door de ondergane ellende zodanig vermoeid, dat hij slechts in een verward gesprek iets van zijn belevenissen kon vertellen. Tot de dag waarop bekend gemaakt werd dat Loemoemba was vermoord ging alles in Kole nogal redelijk. Maar op die 13e februari brak dan ook werkelijk een hel los voor de Europeanen. Pater Van Wersch werd op die datum gevangen genomen en met talrijke andere blanken met touwen om de hals weggevoerd.

Tijdens het vervoer werden ze onophoudelijk door soldaten en burgers afgeranseld met geweerkolven en gedroogde nijlpaardstaarten. In Stanleystad stond de missionaris tweemaal voor een vuurpeloton. Hij werd echter, nadat voor zijn ogen een aantal blanken werd neergeschoten, steeds weer terug gevoerd naar de gevangenis. Het moet op 28 februari zijn geweest, dat een bende van circa 1000 Loemoembisten de missionaris en nog enige anderen uit de gevangenis wilde sleuren naar een plaats, waar grote vuren waren gestookt om de gevangenen levend te verbranden. Juist op tijd verscheen generaal Loendoela bij de gevangenis en kon pater Van Wersch een onderhoud met de opperbevelhebber bewerkstelligen. Na een gesprek, dat drie uur duurde, werd hem beloofd, dat hij met nog een aantal andere blanken zou worden vrijgelaten en inderdaad werden ze op 1 maart aan officieren  van de V N politiemacht uitgeleverd. Nog was toen hun bevrijding niet volkomen. Ruim twee weken moesten ze nog in allerlei plaatsen in Kongo verblijven, eer ze eindelijk toestemming kregen het land te verlaten. En overal vervolgde hen nog de angst voor de Kongolese troepen, de honger en de vermoeienis.

bron: Leidsch Dagblad 21 maart 1961

pater-pietPater P. v. Wersch
2 maal voor vuurpeloton
MECHELEN, 20 maart (Eig. red).
Pater P. van Wersch SCJ is in Mechelen terug. Maandagmiddag om vijf uur stapte hij bij de ouderlijke woning binnen. Bevlagde straten verwelkomden de man die in de Kongo ternauwernood aan de dood ontsnapte. Hij vertelde ons van zijn verschrikkelijke belevenissen. “De 13de februari, ’s avonds om 8 uur kwam in Kole het bericht door dat Loemoeba dood was. Om half negen kwamen de Loemoembisten mij halen als represaille maatregel. De rebellen hebben me als een beest geslagen en me die nacht opgesloten in een cachot. Ik lag er op een betonnen vloer, het vertrek was 1,50 m bij 80 cm. Er was geen venster of niets. De volgende dag vervoerden zij me naar Stanleyville. Ik werd voortgesleept met een koord om de nek en neergelegd in een hotsende en botsende wagen. Elke keer als er een gat in de weg was vloog ik op en kwam met een smak neer,” zo zegt pater Van Wersch.

Pater Van Wersch in de kring van zijn 71 jarige moeder, zeven broers en vijf zusters vertelt: “In Stanleyville werd ik naar de centrale gevangenis gebracht. Daar heb ik tot 1 maart gezeten. De eerste drie dagen en drie nachten heb ik niets te eten gekregen, daarna kreeg ik een maaltijd per dag. Naderhand kwam ik  bij acht Belgische soldaten. We hebben tweemaal voor het vuurpeloton gestaan en tweemaal zijn we gered door generaal Lundula. pater-piet1Ik moest hout kappen in de volle zon. Een soldaat met een geweer stond achter me. Ik heb urenlang in de zon moeten zitten, mijn gezicht heeft erg geleden. maar Mechelen heeft gebeden.”

“Lelijkste”
Nadat pater P. van Wersch op 4 september 1960 voor de derde keer uit Nederland naar de Kongo vertrok zal het wel niet vermoed hebben dat hij onder zulke omstandigheden zou terugkeren. Hij had zijn standplaats in Kole in Orientale, de Oost-provincie. “Dat is de lelijkste van allemaal,” zegt hij, terwijl steeds opnieuw mensen binnenkomen, de telefoon overgaat en de brievenbesteller telegrammen brengt.
“Ik heb moeten bekennen toen ik terugkwam, ik ga ook terug: een man en man, een woord een woord.”
Via Air-Congo ging hij naar Leopoldville en vandaar met de Sabena naar Brussel. Daar vertrok hij met een auto die hem bracht. Daar haalde hem zijn broer J. van Wersch SCJ, professor in Leuven, af en bracht hem naar de Epenerweg 8 in Mechelen.

Veel dank
“We hebben veel lichamelijk lijden gehad. We mogen dankbaar zijn voor generaal Lundula, dat is een verstandig man. De mensen hier zijn kontent, ze hebben veel gebeden, ” zegt de 62 jarige missionaris die in de kring van familieleden, vrienden en kennissen zijn verhaal telkens opnieuw moet doen.

bron: Limburgs Dagblad, maart 1961

paer-piet-vrije-volk-mrt-19

Missionaris uit Congo in Limburg
Pater zat drie weken naakt in cel bij loempembisten

(Van een onzer verslaggevers)

In het Zuidlimburgse dorpje Mechelen hingen gisteren de vlaggen uit. Geen wonder: Pater v. Wersch, om wiens lijfsbehoud men daar wekenlang heeft gebeden, was weer terug uit Congo. Om vier uur arriveerde de in witte pij gestoken missionaris in zijn geboortedorp waar zijn bejaarde moeder hem snikkend in de armen viel. Bleek, sterk vermagerd, de angst nog in het gezicht gegrift, vertelde pater Van Wersch (41) in de plotseling met gelukkige mensen volgestoken kamer over zijn gruwelijke belevenissen:

‘Een half uur na het doodsbericht van Loemoemba kwamen ze me ar resteren. Een represaillemaatregel. Drie weken heb ik, zonder kleren aan, opgesloten gezeten. Eten kreeg ik bijna niet, maar afgeranseld werd ik des te meer. Driemaal hebben ze me willen doodschieten.’ Nerveus draait pater Van Wersch in zijn grijze puntbaardje. ‘Dank zij de bemiddeling van generaal Loendoela,’ vervolgt hij, ‘werd ik ten slotte vrijgelaten. Hij is de commandant van het door de communisten gesteunde rebellenleger. Maar ik geloof niet, dat hij een communist is. Hij is in ieder geval een fijne kerel.’

Medebroeder vermoord
Driehonderd kilometer verderop, in Basoko, werd pater J. Tegels uit Vlodrop (Limb.) met drie geweerschoten in de rug door een loemoembist om het leven gebracht, de eerste en tot nu toe enige Nederlandse missionaris die na de Congolese revolte is vermoord.

 ‘Urenlang hebben de soldaten en ook de door hem bekeerde inboorlingen om zijn lijk gedanst,’ vertelt pater Van Wersch bitter. Ooggetuigen hadden hem dat naderhand verteld. Over een half jaar gaat pater Van Wersch naar zijn eenmans-missiepost Kole Via Banalia terug. ‘Ik heb mijn erewoord moeten geven dat ik terugkom,’ zegt hij. ‘Anders hadden ze me niet naar Nederland laten vertrekken.

bron: Het Vrije Volk maart 1961

Pater Piet van Wersch ging uiteraard niet meer terug naar Kongo, zijn jongste broer wel. In september 1962 werd hij door het bisdom Aken benoemd tot hulppastoor in Erkelenz, een dorpje over de grens bij Sittard, in de Lambertuskerk. Een jaar later werd hij benoemd tot hulppriester en wat later tot pastoor in Lich-Steinstrass in de kerk van St. Andreas und Matthias. Lich was een wijk van de stad Jülich in de gemeente Düren. De kerk daar moest in 196 wijken vanwege de bruinkoolwinning. Opvallend was dat zijn broer Jacques als missionaris in die maand september 1963 juist naar Kongo vertrok. Net zoals hij gewend was, mocht Piet met vakantie. Maar nu van net over de grens terug naar huis in Mechelen. In 1964 plaatste hij de volgende advertentie:

pater-piet-1964
1964

Hij overleed in 1984.

piet-bidprentje

De tekst luidt: Jesus! Maria! Josef! St. Andreas! St. Matthias!. Zum Gedenken in Gebet an Herrn Pfarrer Peter van Wersch. * 12. Dezember 1918, + 25. Januar 1984. Herr, Gib Ihm die ewige Ruhe

Klik hier voor Piet van Wersch in de Kerkraadse Tak.

Een Stamgenoten website